ترازیاب چیست؟ معرفی انواع ترازیاب و کاربردهای آن
ترازیاب یکی از پرکاربردترین تجهیزات نقشهبرداری است که برای اندازهگیری اختلاف ارتفاع بین نقاط مختلف، تعیین تراز و ایجاد خطوط افقی دقیق مورد استفاده قرار میگیرد. این دستگاه در پروژههای عمرانی، راهسازی، ساختمانسازی، نقشهبرداری، اجرای سازهها و پروژههای زیرساختی کاربرد گستردهای دارد. ترازیابها در مدلها و فناوریهای مختلفی تولید میشوند و انتخاب نوع مناسب آنها به دقت مورد نیاز، نوع پروژه و شرایط محیطی بستگی دارد.
ترازیاب چیست؟
دوربین ترازیاب یا نیوو یک ابزار نقشهبرداری است که برای تعیین اختلاف ارتفاع میان دو یا چند نقطه استفاده میشود. برخلاف برخی تجهیزات نقشهبرداری مانند توتال استیشن یا گیرنده GNSS که اطلاعات مختلفی مانند زاویه، فاصله و مختصات را اندازهگیری میکنند، وظیفه اصلی ترازیاب تعیین اختلاف ارتفاع و تراز کردن نقاط است.
در عملیات ترازیابی معمولاً دستگاه روی سه پایه قرار میگیرد و با استفاده از دوربین یا سیستم اندازهگیری خود، خط دید افقی ایجاد میکند. سپس با قرائت شاخص ترازیابی که در نقاط مختلف قرار گرفته است، ارتفاع نسبی نقاط محاسبه میشود.
ترازیاب چگونه کار میکند؟
اساس کار ترازیاب ایجاد یک خط دید افقی است. ابتدا دستگاه روی سه پایه نصب و با استفاده از پیچهای تنظیم و سیستم تراز کننده، به حالت تراز میرسد. سپس شاخص ترازیابی در نقطه مورد نظر قرار داده میشود.
نقشه بردار با نگاه کردن از داخل دوربین دستگاه، مقدار مشخصشده روی شاخص را قرائت میکند. با مقایسه قرائتهای انجام شده در نقاط مختلف میتوان اختلاف ارتفاع میان آن ها را به دست آورد.
انواع ترازیاب
۱. ترازیاب اپتیکی
این دستگاه دارای یک تلسکوپ یا دوربین اپتیکی است و نقشهبردار با مشاهده شاخص ترازیابی از طریق دوربین، قرائت مورد نیاز را انجام میدهد.
۲. ترازیاب اتوماتیک
ترازیاب اتوماتیک یکی از محبوبترین انواع Level در نقشهبرداری است. این دستگاه مجهز به یک کمپانساتور یا جبرانکننده خودکار است که پس از تراز تقریبی دستگاه، خط دید را بهصورت خودکار در وضعیت افقی قرار میدهد.
به همین دلیل استفاده از ترازیاب اتوماتیک نسبت به مدلهای قدیمیتر سریعتر و راحتتر است. دقت مناسب، سرعت کار بالا و سهولت استفاده از مهمترین مزایای این دوربین های نیوو محسوب میشود.
۳. ترازیاب دیجیتال
ترازیاب دیجیتال یا Digital Level نسل پیشرفته تری از تجهیزات ترازیابی است که عملیات قرائت و ثبت اطلاعات را بهصورت الکترونیکی انجام میدهد.
در این دستگاه معمولاً از شاخص بارکددار استفاده میشود و دستگاه میتواند اطلاعات ارتفاعی را بهصورت خودکار قرائت و ثبت کند.
این دستگاهها در پروژههای عمرانی بزرگ، شبکههای ترازیابی دقیق و عملیات ژئودزی مورد استفاده قرار میگیرند.
یکی از معروف ترین مدل های ترازیاب دیجیتال، لایکا اسپرینتر است.
۴. ترازیاب لیزری
ترازیاب لیزری با استفاده از پرتو لیزر، یک خط یا صفحه مرجع ایجاد میکند و بیشتر در پروژههای ساختمانی و اجرایی کاربرد دارد.
از ترازیاب لیزری میتوان برای کنترل تراز کف و سقف، نصب تجهیزات، اجرای دیوار، کاشیکاری، نصب کابینت و بسیاری از عملیات ساختمانی استفاده کرد.
ترازیابهای لیزری در مدلهای مختلفی مانند تراز لیزری خطی، نقطهای و روتاری تولید میشوند. مدل روتاری با چرخش پرتو لیزر میتواند یک صفحه مرجع افقی یا عمودی در محدوده وسیع ایجاد کند و برای پروژههای بزرگتر مناسب است.
کاربردهای ترازیاب
مهمترین کاربردهای آن عبارتاند از:
- تعیین اختلاف ارتفاع بین نقاط
- کنترل تراز فونداسیون و کف ساختمان
- عملیات راهسازی و احداث مسیر
- کنترل شیب و ارتفاع زمین
- کنترل ارتفاع سازهها در پروژههای عمرانی
- اجرای پروژههای محوطه سازی
تفاوت ترازیاب با توتال استیشن
ترازیاب عمدتاً برای اندازهگیری اختلاف ارتفاع و کنترل تراز استفاده میشود، در حالی که توتال استیشن میتواند زاویههای افقی و قائم و فاصله را نیز اندازهگیری کرده و برای تعیین موقعیت نقاط مورد استفاده قرار گیرد.
هنگام خرید ترازیاب به چه نکاتی توجه کنیم؟
برای خرید ترازیاب باید ابتدا نوع پروژه و میزان دقت مورد نیاز مشخص شود. مهمترین مواردی که هنگام انتخاب دستگاه باید بررسی شوند شامل دقت ترازیابی، نوع سیستم جبرانکننده، کیفیت اپتیک، بزرگنمایی دوربین، محدوده کاری، مقاومت دستگاه در برابر شرایط محیطی و خدمات پس از فروش است.
همچنین برند دستگاه اهمیت زیادی دارد. برندهایی مانند Leica، Sokkia، Topcon و Trimble از تولیدکنندگان شناختهشده تجهیزات نقشهبرداری هستند.
در صورتی که پروژه به دقت بسیار بالا نیاز داشته باشد، استفاده از ترازیاب دیجیتال میتواند گزینه مناسبی باشد؛ اما برای بسیاری از پروژههای ساختمانی و عمرانی معمول، ترازیاب اتوماتیک میتواند عملکرد مطلوبی ارائه دهد.